Hoe werd vroeger en nu met maandstonden omgegaan?

Honderden jaren geleden bestond er over zowat de hele wereld een taboe rond alles wat met menstruatie te maken had. Bloed had toen immers een mystieke betekenis. Het werd verbonden met geboorte en dood, leven en geest. Het menstruatiebloed paste niet in dit rijtje. De maandstonden waren een onvoorspelbaar fenomeen, hadden op het eerste zicht geen reden van bestaan en niemand wist waar ze vandaan kwamen. Het bloeden stopte niet binnen enkele minuten zoals bij een klassieke wonde, en het gehele proces duurde meerdere dagen. Er ontstond angst voor het onbekende. Vrouwen werden tijdens hun maandstonden verstopt in eenzame hutten, zodat de mannen behoed bleven van hun 'kwade krachten'. Het klassieke maandelijks menstruatieritme werd toen niet opgemerkt: de meeste vrouwen waren zwanger of gaven borstvoeding van aan hun puberteit tot hun menopauze.

Later werd in vele oude culturen verondersteld dat mensen werden gemaakt uit menstruatiebloed, een feit dat in Europese medische scholen tot in de achttiende eeuw werd onderwezen. Scheppingsverhalen uit het middenoosten schrijven de oorsprong van het mensdom toe aan een goddin die klei met menstruatiebloed vermengde. De naam Adam (die komt van het Hebreewse woord adamah, hetgeen bloederige klei betekent), duidt aan dat zo'n verhaal ook aan de oorsprong van het scheppingsverhaal van Genesis kan liggen. Menstruatiebloed werd een magische vloeistof. Koningen en helden dronken het bloed om onsterfelijk te worden, en de Hindu goden baden er in om hun vitaliteit te behouden. In heel wat culturen werd de menarche van de meisjes dan ook ritueel gevierd. Bij de Navajo-stam bijvoorbeeld, wordt ook nu nog de eerste menstruatie gevierd met één van de meest belangrijkste ceremonies uit het leven van de vrouw. Gedurende vier dagen draagt elk meisje dat voor het eerst menstrueert speciale gewaden en wordt ze door iedereen geëerd.

In het Oude Testament worden menstruerende vrouwen dan weer beschreven als onrein. Tot op de dag van vandaag weigeren orthodoxe joden dan ook een hand te geven aan vrouwen, omdat de kans bestaat dat ze menstrueert. Gelijkaardige vooroordelen werden in Europa verspreid door de katholieken, die de toegang tot de kerken verboden voor menstruerende vrouwen.

In onze huidige wetenschappelijke wereld is het menstruatieproces gereduceerd tot een aantal biologische functies wiens subtielere spirituele dimensies zijn vergeten. Maandstonden zijn in plaats van een bron voor kracht en identiteit, gereduceerd tot een beschamend ongemak. Dat bleek onder andere uit een Australische enquête die werd gehouden door Abraham en Fraser in de jaren tachtig. Van de 1377 ondervraagde meisjes vond 80 procent hun menstruatie ongemakkelijk en schaamde zich ervoor. De meisjes bleken ook over onvoldoende informatie over menstruatie, de ovulatie en over het gebruik van tampons te beschikken.

De advertenties in weekbladen en op de televisie dragen evenmin bij tot een meer positief beeld over de menstruatie. De voorgestelde vrouwen zijn dynamisch, zitten vol energie en zijn optimaal beschermd door het voorgestelde produkt. Wie het geadverteerde merk niet gebruikt, loopt risico op allerlei ongemakken. Zulke imaginaire beelden wekken schuld en een verminderd zelfbeeld op. Adolescenten wordt een fantasiewereld voorgeschoteld waarin de menstruatie liefst zo snel mogelijk wordt weggemoffelt.

De menstruatie is een aspect van het vrouwelijke leven waarover weinig wordt gesproken, laat staan dat het gevierd wordt. Ironisch genoeg wordt de taboesfeer door het feminisme nog versterkt: in de strijd om de verschillen tussen mannen en vrouwen weg te werken, is de menstruatie een ongepast element.

In Amerika worden workshops georganiseerd voor vrouwen die de waarde van hun menstruatie willen herontdekken. Tijdens de cursus gaat men er van uit dat vrouwen die hun vruchtbaarheidscyclus beleven in plaats van te ondergaan, dichter bij het scheppende aspect van de aarde staan dan anderen: elke maand herhaalt de vrouw immers de fasen van creatie, voeding, dood en regeneratie. Tampons en maandverbanden worden vanuit ecologisch en psychologisch standpunt vervangen door uitwasbare maandverbanden. Deze worden dan gezamelijk gewassen. Om de cyclus rond te maken wordt het water vervolgens gebruikt in de tuin. Vrouwen wie zich actief bezighouden met hun cyclus, zouden minder last hebben van menstruatiekrampen en PMS.

terug naar boven | afdrukken | bewaren als pdf | als favoriet bewaren